Chế độ tập luyện và ăn uống cho người huyết áp thấp

Ngày: 24-11-2006

Tổ chức Y tế Thế giới không coi huyết áp thấp là biểu hiện của tổn thương tim. Theo quy định, chỉ số huyết áp đạt dưới 100/60mmHg được coi là huyết áp thấp. Sức bóp cơ tim yếu, giảm trương lực mạch máu, đặc biệt là các mạch máu nhỏ được biểu hiện bằng giảm các giá trị huyết áp.


Huyết áp thấp được chia thành huyết áp thấp sinh lý và huyết áp thấp bệnh lý.

Huyết áp thấp sinh lý gặp ở những người khỏe mạnh, với đặc điểm giá trị huyết áp duy trì trong suốt cuộc đời, không phát hiện được những biến đổi bệnh lý khi chẩn đoán lâm sàng. Huyết áp thấp sinh lý có thể là huyết áp thấp do thể tạng – di truyền, huyết áp thấp do rèn sức bền thường xuyên (ví dụ ở VĐV chạy, bơi, đạp xe cự ly dài…) và huyết áp thấp do sự bù trừ thích nghi ở cư dân sống trên vùng núi cao.

Huyết áp thấp bệnh lý được phân ra thành: tụt huyết áp cấp (với các biểu hiện hoa mắt, chóng mặt, ngất)… và huyết áp thấp mạn tính. Huyết áp thấp mạn tính lại được chia ra: huyết áp thấp nguyên phát do giảm trương lực thần kinh mạch máu và huyết áp thấp thứ phát – triệu chứng của bệnh khác như thiếu máu, bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, mạn tính hay ngộ độc như: viêm họng mãn, viêm đường mật…

Huyết áp thấp bệnh lý do giảm trương lực thần kinh – mạch máu (bệnh huyết áp thấp) thường gặp ở phụ nữ trẻ; với các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, rối loạn giấc ngủ, rối loạn chức năng tim mạch (đau ngực trái, rối loạn nhịp tim, điện tim biến đổi).

Để điều chỉnh huyết áp về mức bình thường, những người có huyết áp thấp bệnh lý cần phải thực hiện các quy tắc sống đơn giản sau:

Về ăn uống: Tuy giữa chế độ ăn và huyết áp thấp không có sự liên kết chặt chẽ, nhưng người ta thấy, huyết áp thấp thường gặp ở những người ăn ít, hay bỏ bữa, khoảng cách giữa các bữa quá xa – dẫn đến giảm hàm lượng đường máu. Thói quen này làm giảm trương lực (sự đàn hồi, sự dẻo dai) của mạch máu, và kết quả là tụt huyết áp. Vì vậy phải duy trì chế độ ăn hợp lý 3-4 bữa/ngày (ăn giảm khối lượng, tức chia nhỏ khẩu phần ăn trong ngày). Không được dùng chế độ ăn kiêng để giảm cân nhanh.

Khuyến cáo một số thức ăn đồ uống có tác dụng làm tăng huyết áp như: uống cà phê, nước chè đặc, ăn thức ăn đậm đà muối, nước sâm, bột tam thất, rau cần tây, nước nho.

Chất caffein trong cà phê có tác dụng làm tăng huyết áp, ngày có thể uống 1-2 cốc cà phê đặc, tốt nhất là cà phê không tan tự pha. Không uống quá 2 cốc/ngày để tránh bị nghiện, mất ngủ, rối loạn nhịp tim. Tuy nhiên, vì cà phê gây kích thích tiết dịch vị dạ dày, nên những người bị viêm loét dạ dày nên uống cà phê với bột kem cà phê. Nếu không uống được cà phê thì có thể thay thế bằng nước chè đặc.

Ăn thức ăn được chế biến mặn gây giữ nước trong cơ thể, tăng lượng máu lưu thông trong lòng mạch máu, dẫn đến tăng huyết áp.

Về tập luyện: Rất nhiều người bị huyết áp thấp là do giảm trương lực thần kinh – mạch máu, thành mạch máu quá yếu (bị nhão), sức co bóp của tim yếu do cơ tim yếu (biểu hiện là tim đập nhanh, yếu). Để củng cố thành mạch và nâng cao khả năng đẩy máu của tim, người bị bệnh huyết áp thấp phải tích cực tập luyện thể dục thể thao thường xuyên, các bài tập đi bộ, chạy, bơi, thể dục nhịp điệu, cầu lông… đều rất tốt. Tuy nhiên, cần phải nhớ nguyên tắc là tập phải thường xuyên, tập tùy sức, không tập cố, không tập khi đói cũng như ngay sau khi ăn no. Riêng đi bộ nhanh có thể tập hằng ngày. Ngoài ra, tập luyện còn bình thường hóa hoạt động của các trung tâm thần kinh – điều khiển hoạt động của các cơ quan (trong đó có hệ thống tim mạch), giảm stress, cải thiện sức khỏe tinh thần.

Nếu huyết áp thấp do thiếu máu (hay gặp ở phụ nữ), trong chế độ ăn nên tăng cường ăn các thức ăn chứa nhiều sắt như: thịt nạc, gan động vật, mộc nhĩ, nấm hương khô, cần tây, rau đay, rau rền, quả lựu, táo.

Ngoài ra, điều trị dứt điểm các ổ nhiễm khuẩn mạn như: sâu răng, viêm lợi, viêm họng, viêm đường mật… Phòng tái phát viêm họng mạn bằng các biện pháp giữ ấm cơ thể, súc miệng nước muối, chế độ ăn uống và tập luyện hợp lý để tăng cường sức khỏe và sức đề kháng của cơ thể.

Tóm lại, nếu huyết áp thấp sinh lý thì không có vấn đề gì, còn nếu huyết áp thấp bệnh lý cần phải được đặc biệt quan tâm, tìm nguyên nhân gây bệnh và điều trị kịp thời, đặc biệt là nên tuân thủ các quy tắc sống trên.

TS. Đặng Quốc Bảo